`10099SŁODYCZ
TRAGEDIA W SCENIE JEDNEJ
DO CZYTELNIKA
Po niedługim zastanowieniu czytelnik łaskawy przekona się, iż paru tym kartom dlatego tylko nazwiska tragedii by odmówił, że... tylko parę kart! Powodu tej natury nie usłuchał autor.
OSOBY
KAJUS VELETRIUS, arcykapłan Jowisza i senator
PAMFILIUS, gramatyk, klient Veletriusa
KLUCZNIK więzienia Vesty
ŚWIĘTY PAWEŁ, apostoł
Rzecz dzieje się w willi Veletriusa pod Rzymem,
za panowania Nerona Imperatora.
ŁAŹNIA W OGRODZIE VELETRIUSA
W głębi korytarz, za którym zieloność drzew; po lewej stronie porfirowa wanna, w którą (spod stóp statuy wyżej umieszczonej) spada woda; po prawej stronie sofa, na której Veletrius, u nóg jego siedzenie niższe.
KAJUS VELETRIUS
Julia Murcja co rzekła, gdy chleb jej spuszczono?
KLUCZNIK
Wzniosła oczy i chwilę była zamyśloną...
A potem rzekła: „Dzięki..." - i chleba kruszynę
Podała myszy, która tam ma swą szczelinę...
KAJUS VELETRIUS
Po siedmiu dniach, bez jadła przebytych - zapewne
Można mi było słowo przynieść więcej rzewne...
Ustąp!...
KLUCZNIK
Uchodzę...
KAJUS VELETRIUS
...W świętym westalek więzieniu
Ni mysz być nie powinna, ni szczelin w kamieniu...
Idź precz... Pamfilius, albo inny klient który,
Niech mi Arystofana czytać przyjdzie chóry,
W szacie krótkiej, by akcję dołączył do rzeczy...
Klucznik wychodzi.
Który jest Bóg, co Murcję w swojej trzyma pieczy?...
Po chwili
Mógłbym o chrześcijaństwa posądzić wyznanie
I zabić... cóż stąd?... moje nad nią panowanie
Czy się rozszerzy ? - albo w kwiat gdy zmieni duszę
(Jeśli mam Platonowi wierzyć), kwiat czyż wzruszę ?
PAMFILIUS
z wazą w ręku
Przynoszę Żaby, Osy, Ptaki...
KAJUS VELETRIUS
.. .i Niewiasty! !** Rękopisma zwijane przechowywano w wazach; Żaby, Osy, Ptaki i Zgromadzenie kobiet należą do rzędu
dzieł Arystofanesa.
Postaw to... usiądź...
PAMFILIUS
siadając u stóp Veletriusa
...Słusznie - że do jednej kasty
Z płazami i owady ginecej się liczy.
Pomysł jest gorzki, śmiały... ale malowniczy...
Po chwili, śledząc spojrzenie Veletriusa
Szkoda - zaiste, szkoda - że kapłaństwa godność
I senatorstwa... pewną usuwa łagodność...
To jest - pewną wesołość...
KAJUS VELETRIUS
...Jako?
PAMFILIUS
...Mówię... kto wié? -
Mielibyśmy równego Arystofanowi!...
Po chwili, zmieniając gest i akcent
Czy dosyć widzów objął amfiteatr nowy?...
KAJUS VELETRIUS
Zapewne, że to nie jest drugi Flawiusowy,
Lecz pierwszy jako wybór widzów...
PAMFILIUS
głośno, lecz na stronie
...Ścisłość mowy
Lakońska!...
KAJUS VELETRIUS
...O! Pamfilius... powiedz mi, a szczerze...
PAMFILIUS
przerywając
Przez Minerwę...
KAJUS VELETRIUS
...skąd... siła... ta... się... dziwna bierze
U chrześćjan?... osaczone widziałem żołnierze
Z legionów starych, sławnych gladiatorów znałem...
Wszystko to nie to...
PAMFILIUS
przybierając gest i akcent poważny
...Cnota u nas jest zapałem,
Iskrą boską... U chrześćjan ciemnych jest to niby
Płyn... eter... płyn przejrzysty jak lodowe szyby.
- Pńncipium wody, zda się, zamiast ognia kładą,
Stąd ta oziębłość, która staje się aż zdradą,
I stąd ta... pewna... słodycz!... bo nie wiem nazwiska
Rzeczy, której istoty nie poznałem z bliska...
KAJUS VELETRIUS
Zaprawdę - by w przedmiocie mówić bezimiennym,
Przypuśćmy to nazwisko... na czas dysertacji...
PAMFILIUS
podejmując
...Ja bym na przykład nazwał wodnisto-płomiennym
Systemat mój...
KAJUS VELETRIUS
...A to by nie było bez racji,
Przeto iż sam się własnym niszczy zaprzeczeniem...
PAMFILIUS
na stronie, ale głośno
Sokrates!...
KAJUS VELETRIUS
...Tym czy owym nazwana imieniem,
Rzecz tąż samą zostanie... nie mówię: cywilnie,
Lecz mówię: naturalnie... możemy zwać mylnie...
PAMFILIUS
pochylając czoło
Platonowi cóż powiem?...
Po chwili
Za Tybrem raz - pomnę -
Przechodząc - widzę - wazy dwie stoją ogromne
Przed małym sklepem rzeczy treści rozmaitéj.
A wazy były piękne: jedna bazaltowa,
W której balsamu nieco i czerep rozbity,
W drugiej pisma... ta mniejsza i alabastrowa,
Sfinksa pokryta maską...
Po chwili, uważając, azali Veletrius słucha treści
...Owóż - w rękopismach onych
Znalazłem życiorysy chrześćjan potraconych...
I o Chrystusie oną Odyseję płaską...
Jest coś, co oni zowią słodyczą i łaską...
KAJUS VELETRIUS
Coś jest...
Zarzuca kraj szaty na oczy i zasypia.
Pamfilius powoli się podnosi i na palcach wychodzi.
Kajus Veletrius marząc, w pół-śnie
...Coś jest... tę mając siłę, z którą lwa on głaszcze,
Głodnego lwa... a lew się [pokornie] ociera,
Jak kot, o goleń jego i zatrzaska paszczę...
Tę siłę, z której owy śpiewając umiera...
Albo i Murcja... siłę tę mając
….........................................................................................
...Starcze! - ty - w płaszczu czerwonym -
Bosy - co w fałdach szaty, gdzie my mamy cienie,
Masz blask i z mieczem stoisz świeżo wyostrzonym...
Ty... mówisz... że dać możesz mi to z-anielenie...
Słucham...
ŚWIĘTY PAWEŁ
w widzeniu Veletriusa
...To z-anielenie, które nie przesilą
Katownie, dać ci mogę i będziesz nim leczył -
Lecz na cóż chcesz tej łaski?...
KAJUS VELETRIUS
rychło i nieprzytomnie
...Żebym ją... zniweczył!...
Ś WIĘTY PAWEŁ
dotykając ramienia Veletriusowego końcem miecza
Julia Murcja umarła...
Święty Paweł znika - Klucznik wchodzi.
KAJUS VELETRIUS
porywając się ku Klucznikowi
Umarła?!...
KLUCZNIK
...Przed chwilą.